Projekt: Nie marnuję żywności, dbam o wodę, nie dokładam plastiku do Bałtyku


Umowa o realizację zadania publicznego nr 30/EKS/2026/PP z dnia 24 czerwca 2026r.


Udział w projekcie będzie nieodpłatny dla jego uczestników.


Od dnia 04 lipca do 30 września 2026 r. odbędą się 24 dni otwarte
w Ogrodzie Botanicznym w Niegoszczy połączone z warsztatami edukacyjnymi w sumie dla 180 osób.


Celem projektu jest budowanie wzorca kultury ekologicznej. Projektem chcemy zwrócić uwagę odbiorcom na koszty jakie ponosi środowisko w związku z produkcją żywności – pestycydy, nawozy, spadek bioróżnorodności, woda zużywana do produkcji płodów rolnych w świetle marnotrawienia żywności oraz ślady wodny i węglowy w zestawieniu z naszym marnotrawstwem jedzenia oraz mikroplastik w naszym otoczeniu – występowanie, źródła jak ograniczyć kolejne jego porcje.


Uświadomimy uczestnikom jakie koszty ponosi środowisko na produkcję żywności, jak nasze marnotrawstwo mitręży koszty przyrodnicze – świadomy odpowiedzialny ekologicznie konsument. Co ma szczególne znacznie w związku z położeniem i charakterem Gminy Mielno jako społeczności żyjącej z turystyki, dobrostan przyrody a w szczególności Bałtyku musi być ciągle z tyłu głowy w naszym lokalnym interesie.


W projekcie zastosujemy dwa narzędzie edukacji.


Pierwszym będą dni otwarte w Ogrodzie Botanicznym w Niegoszczy połączone z warsztatami – w dni otwarte edukator mgr inż. Paweł Kaźmierski będzie do dyspozycji uczestników.


Drugim narzędziem edukacji (trwałym) będą posty edukacyjne opublikowane na stronie internetowej Ogrodu Botanicznego w Niegoszczy https://obniegoszcz.pl/ , co do zasady będą one zawierały te same treści co przekazywane na warsztatach podczas dni otwartych. Będą materiałami do samodzielnego wykorzystania np.: przez uczniów na przedmiotach proekologicznych czy prozdrowotnych na lekcjach.


Żyjemy w czasach, w których z jednej strony na pewnych obszarach mamy do czynienia z nadprodukcją żywności i jej marnowaniem na różnych etapach łańcucha „od rolnika do kuchni i talerza” a na innych ludzie głodują, borykając się ze zmianami klimatycznymi, brakiem wody pitnej, stepowieniem, pustynnieniem czy zasoleniem pól uprawnych. Współczesne przemysłowe rolnictwo jest wielkim odciążeniem dla środowiska naturalnego – pestycydy, woda, spadek bioróżnorodności, nawozy sztuczne, wylesianie, degradacja wód słodkich i słonych, kurczenie się długoodnawialnych lub nieodnawialnych zasobów wód podziemnych.


Obecnie uprzedmiotowienie organizmów żywych nabrało wymiaru komercyjnego. Dawniej uprawiliśmy rośliny i hodowaliśmy zwierzęta a dziś produkujemy żywność. Przysłowiowy Kowalski nie ma pojęcia jakie koszty ponosi przyroda aby mógł zjeść codzienny posiłek a wiele żywności codziennie marnujemy. Chcemy mieć na sklepowych półkach idealne owoce i warzywa a ile niedoskonałych jest odrzucanych po drodze? Pewne nasze nawyki konsumenckie zostały ukształtowane przez koncerny produkujące żywność.


Problemem, który zaczyna nas już dotykać, jest też mikroplastik powszechny w naszym otoczeniu a niemożliwy obecnie do usunięcia. Tworzywa sztuczne zdominowały nasze otocznie – opakowania, tekstylia, kosmetyki, AGD i wiele innych. Marnujemy górę jedzenia i dorzucamy górę plastiku do środowiska. Musimy to ograniczyć.


„Jemy, aby żyć, nie żyjemy, aby jeść.”
„Edimus, ut vivamus, non vivimus ut edamus.” (łac.) Sokrates

Parafrazując Sokratesa żyjemy aby jeść czy jemy aby żyć? Jemy dla przyjemności samego jedzenia czy do tego aby podtrzymać nasze ciała przy życiu? Jedno i drugie.


Smaczne, wartościowe, odżywcze pożywienie może nie tylko dostarczać nam paliwa ale również być źródłem zadowolenia. Jednak czy zdajemy sobie sprawę z tego jakie koszty ponosi środowisko naturalne i inne organizmy żywe abyśmy mogli zaspokoić nasze potrzeby biologiczne? Niestety wraz z uprzemysłowieniem i wzrostem konsumpcji nastąpiło uprzedmiotowienie środowiska i innych żywych stworzeń związanych z naszym pożywieniem. Dawniej uprawiano rośliny i hodowano zwierzęta a dziś mówi się o produkcji żywności i przemyśle spożywczym. Nie zdajemy sobie sobie sprawy z drogi z pola, sadu, ogrodu, obory, chlewni czy kurnika tego co trafia finalnie na nasze talerze i do naszych żołądków.

Produkcja żywności w  wysokim stopniu wpływa niekorzystnie na inne organizmy żywe. Po pierwsze potrzebuje znacznych obszarów do uprawy roślin i hodowli zwierząt. Po drugie zużywa ogromne ilości wody. Po trzecie tworzy wielkopowierzchniowe monokultury czyli uprawy rośliny tego samego gatunku. Po czwarte stosowane są znaczne ilości nawozów mineralnych i środków ochrony roślin jak herbicydy, zoocydy i regulatory wzrostu. Po piąte potrzebuje paliw kopalnych do zasilania maszyn rolniczych. Te wszystkie elementy wpływają źle na bioróżnorodność na wszystkich jej poziomach czyli różnorodności siedlisk na danym obszarze, bogactwie gatunków w siedlisku oraz zmienności genetycznej danego gatunku w siedlisku.

 Przemysłowe rolnictwo ma niekorzystne oddziaływanie na samą glebę i organizm glebowy. Duże obszary pól, czasowo pozbawione okrywy z roślin podczas prac  związane z uprawą mechaniczną ziemi oraz przed wschodami rośliny stanowiącej plon, są bardzo narażone na erozję wietrzną, wodną i słoneczną. Wszelkie mechaniczne ingerowanie w samą glebę jazda ciągnikami zakłóca funkcjonowanie organizmów w ziemi. Naraża mieszkańców gleby na różne stresy, zagęszcza nadmiernie niektóre jej warstwy. Musimy też pamiętać, że nasze rośliny uprawne są względem swoich dzikich przodków mocno rozleniwione i mają o wiele płytsze systemy korzeniowe. Stały się „leniwe” bo my ludzie o nie dbamy, podlewamy, nawozimy, chronimy przed chorobami i szkodnikami.

Żyjemy w dobie zmian klimatycznych. Bardzo często pogoda za naszymi oknami wariuje. Mamy wiosenne temperatury zimą, przymrozki z czerwcu, susze trwające tygodniami. No i właśnie brak opadów i konieczność nawadniania upraw rolniczych i ogrodniczych na polach to jest to na co musimy zwrócić uwagę. Czy wiecie ile wody potrzeba aby wyprodukować produkty trafiające na nasze talerze? Ilości często są wręcz absurdalne i w sumie to skąd one się biorą (1kg: wołowiny 14,5 m3, wieprzowiny 6m3, kurczaka 4,2m3, chleba 1,6m3, mąki 1,3m3, jabłek 0,8m3, ziemniaków 0,2m3, sera żółtego 3,2m3, czekolady 17m3 a na jedno jajko potrzeba 0,2m3). Czy kura musi wypić aż 200 litrów wody aby znieść jedno jajko? W ślad wodny danego produktu wlicza się całkowitą ilość wody potrzebną do uzyskania danego produktu – cały proces uprawy czy hodowli obejmujący wszystkie czynniki niezbędne do tego abyśmy my mogli się najeść.

Kolejnym istotnym aspektem poznania problemu jest uświadomienie sobie tego jaką drogę przebywa fizycznie dany produkt od przysłowiowego rolnika na nasz stół. Transport produktów spożywczych wiąże się ze znacznym zużyciem paliw kopalnych. Chętnie sięgamy po egzotyczne produkty spożywcze jak tropikalne owoce. Czasami po mięso wołowe pochodzące z drugiego końca świata czy egzotyczne gatunki ryb. Generalnie biologicznie nasze ciało jest przygotowane do trawienia tego co wyrosło i żyło stosunkowo blisko nas. Przez dziesiątki czy steki pokoleń nasz układ pokarmowy przystosował się do określnych, lokalnych pokarmów. Zaleca się aby gros naszej diety stanowiły produkty do 200km od naszego domu. Wiele produktów egzotycznych może wręcz działać na nas niekorzystnie jak cytrusy jadane w czasie lata powodujące fotouczulenia czy „owoce morza” produkowane na farmach w Azji z użyciem antybiotyków i do tego bytujących w odkażanych chemicznie akwenach.

Wiemy już w jaki sposób nowoczesne rolnictwo i przemysł spożywczy oraz łańcuchy dostaw wpływają na środowisko. Zdajemy sobie sprawę, że nasze śniadania, obiady, kolacje były kiedyś żywymi roślinami i zwierzętami. W jaki sposób możemy uszanować ich życie. Po pierwsze nie marnujemy żywności czyli robimy przemyślane zakupy, kupujemy tyle ile rzeczywiście potrzebujemy, nie chomikujemy produktów łatwopsujących się i tych których przydatność do spożycia szybko mija. Często sklepy robią promocje na produkty mleczne tuż przed ich terminem. Ale zadaj sobie pytanie, czy Ty zjesz tyle produktów? Po drugie możemy z nadmiaru produktów zrobić domowe przetwory i zamrożone lub pasteryzowane przechować. Po trzecie dzielmy się nadmiarem żywności z potrzebującymi. Po czwarte bądźmy kreatywni w kuchni i zróbmy coś z niczego.

Bardzo ważne dla nas, jako mieszkańców nadmorskiej Gminy Mielno, jest dobrostan Bałtyku. Z niego czerpiemy wiele korzyści ekonomicznych jako rybacy i obiekty świadczące usługi turystyczne. Od wielu lat świat ma nowy problem. Miliardy ton mikro i nanoplastiku zalegającego w środowisku. Tworzywa sztuczne początkowo wydały nam się zbawieniem – lekkie, łatwe w produkcji i formowaniu, tanie. Niestety po kilkudziesięciu latach zauważyliśmy, że stanowią istotne obciążenie dla życia. Co to są te mikro i nanoplastiki? To tworzywa sztuczne rozdrobnione do wielkości poniżej 5mm (mikroplastik 5mm-1nm; nanoplastik poniżej 1nm). Bardzo wrażliwe na tworzywa sztuczne są siedliska wodne. Obecnie nie jesteśmy w stanie usunąć cząstek plastików z wody na skalę globalną. Działają one w sposób mechaniczny i chemiczny na żywe organizmy zapychając przewody pokarmowe zwierząt morskich, powodują stany zapalne a niektóre nawet przyczyniają się do powstawania nowotworów.

 

A czy my sami możemy wpłynąć na poziom mikroplastiku w środowisku? Tak mamy, może jednostkowy wpływ nie jest jakoś specjalnie mierzalny ale kiedy zsumuje się nawet małe liczby a będzie ich bardzo, bardzo dużo efekty są widoczne. Czyli co możemy zrobić aby w środowisku było mniej mikroplastiku? Po pierwsze sortujemy odpady z tworzyw sztucznych. Po drugie uważnie robimy zakupy odzieżowe – zobaczcie składy tkanin ile tam jest sztucznych włókien. Stare sztuki ubrań trafiające tam gdzie ni ich miejsce to wylęgarnia mikroplastiku. Sporo mikroplastiku produkujemy też piorąc – możemy założyć filtry na odpływie w pralce. Po trzecie patrzymy na składy produktów chemicznych czy nie mają dodatku mikroplastiku – a producenci dodają go do kosmetyków jak peelingi, kremy, pasty do zębów, żele pod prysznic, artykułów przesyłowych jak farby, emulsje, lakiery, bejce itp. Po czwarte wracamy do przedmiotów codziennego użytku wykonanych z naturalnych materiałów jak drewno, szkło, metal czy ceramika.